In verband met de oorlog in Oekraïne verschenen onlangs een aantal artikelen in de pers


Hoogeveensche Courant 8 april 2022

Byzantijns Koor Drenthe is klaar met kritiek: Totáál niet verbonden met foto: in de kloosterkerk in Assen

Russisch Orthodoxe kerk’’     

 

HOOGEVEEN  - Hoewel je het  repertoire niet als ‘’Russisch’’  kunt bestempelen en het koor op geen enkele manier is verbonden met de Russisch Orthodoxe kerk, krijgt Byzantijns Koor Drenthe regelmatig opmerkingen over de oorlog in Oekraïne. Voorzitter Hans Katerberg: ‘’Mensen vragen ons hoe we  liederen kunnen zingen die in Russische kerken ook gezongen worden. Zeker nu de hoogste Russisch-Orthodoxe geestelijke, prelaat Kyrill, de vreselijke oorlog van Poetin tegen Oekraïne steunt en op een afschuwelijke manier religieus onderbouwt.’’

 

De naam van het koor verwijst naar Byzantium, de kerkelijkheid van Griekenland en heel Oost - Europa.  Byzantijnse liederen zijn niet in het Russisch, wat veel mensen denken, maar meestal in het Slavisch, de kerkelijke taal in het Russisch deel van het Byzantium. Enkele nummers zijn Pools, Georgisch of Oekraïens, zoals van componist Bortniansky. Ook worden volksliedjes gezongen.

 

Katerberg: ‘’Bij een crematie, waar ik onlangs was, werd het Russisch-Orthodoxe Onze Vader nog aangekondigd als ‘’die Russische muziek waar vader zo dol op was’’. Hier ontbreekt alle nuance, simpelweg uit onwetendheid en door het begrip ‘’Russisch’’ beperkt op te vatten. Dat kan akelige gevolgen hebben. Zoals in Groningen, waar de Russische winkel na bedreigingen dicht moest. Ook binnen ons koor zelf zit een enkel lid wel met vragen. Toch is het goed om te bedenken dat het niet ‘’de Russen’’ zijn die de oorlog zijn begonnen, maar een dictator met een kleine, rijke kliek om zich heen die laakbare ideeën heeft over een groot-Russisch Rijk. Onze muziek is een uiting van religieuze in plaats van politieke cultuur. Juist door de muziek wél te blijven zingen, maak je niet de grote fout die patriarch Kyrill wél maakt. Namelijk door politiek en religie, staat en kerk, te verbinden. Door dóór te zingen blijf je ook trouw aan die Russen die in de oppositie zijn, zoals de honderden priesters die zich openlijk hebben gedistantieerd van Kyrill en Poetins wandaden. We moeten in deze angstige tijd niet meegaan in ongenuanceerd vijanddenken.’’

 

Diep ontroerd

Katerberg: ‘’Onze liederen raken het hart en strelen het oor. Ze worden alle zonder begeleiding gezongen, à capella dus. Ik ben  in 2009 lid geworden, nadat ik eerder in het Benedictijnse klooster in het Belgische Chevetogne diep ontroerd raakte door de Oosters-Orthodoxe ritus. Een deel van onze leden is weliswaar kerkelijk maar zeker de helft niet. We zijn geen ‘’christelijk’’ koor. Leden sluiten zich niet aan vanuit hun geloof maar om de prachtige muziek met zijn mooie harmonieën. Daar kunnen mensen tot tranen toe door geroerd worden, ook al zijn ze helemaal niet gelovig. Dat geldt ook voor de bezoekers van onze concerten.’’

 

Hoogeveen en omgeving

Byzantijns Koor Drenthe is opgericht in 2003 en telt dertig leden. Corona heeft wel enkele leden gekost, maar het koor is overeind gebleven.  Katerberg: ‘’Wel hebben we enige achterstand opgelopen op het hoge niveau dat we nastreven, doordat we maandenlang niet konden repeteren. Daarom geven we nog geen concerten. Het eerste concert staat  begin oktober gepland. ‘’ Dirigente is de Russische Julia Zaytseva. Ze is getrouwd met een Nederlander, heeft de Nederlandse nationaliteit en noemt zichzelf Nederrus.

De zangers komen uit de hele provincie en  ver daarbuiten. Enkele prominente leden kwamen uit  Hoogeveen en omgeving maar zijn onlangs overleden. Onder hen de bekende bas Nico Rousseau en de eerste voorzitter Herman Kuiper.  Het laatste concert in Hoogeveen zelf is alweer een aantal jaren geleden maar in Ruinen werd net voor het uitbreken van de coronacrisis nog een uitvoering gegeven. De meeste koorleden zijn de zestig gepasseerd en hebben ervaring in andere koren opgedaan. Maar ook voor jongeren is er zeker plaats. Katerberg:  ‘’We willen  graag meer zingende mannen. We  zijn en blijven immers  een mannenkoor.’’

 

Leo Polhuijs

Rtv Drenthe 12 april 2022

Afkeer tegen Rusland zit Byzantijns Koor Drenthe dwars: 'Nog geen concertaanvraag    foto: in het Drents  Museum in Assen

gehad"

 

Toen de coronamaatregelen begin dit jaar werden losgelaten, leidde dat tot blije gezichten bij het Byzantijns Koor Drenthe. Eindelijk weer samen repeteren en samen optreden, net als voorheen. Dat vooruitzicht stemde de circa dertig mannen van het koor al op voorhand gelukkig, maar dat veranderde toen de Russen halverwege februari Oekraïne binnenvielen. Want ook het koor ondervindt hinder van het Rusland-boycot in Nederland.

"We hebben nog geen aanvraag voor een concert gehad", zegt Hans Katerberg somber. Als de voorzitter van het Byzantijns Koor de agenda van het koor erop naslaat, ziet hij tot dusver maar één concert gepland staan. "In december in Rolde, en dat was al gepland voor corona. Ik ga ervan uit dat het nog gewoon doorgaat", zegt Katerberg. Hij durft met zekerheid te zeggen dat die agenda er heel anders had uitgezien als Rusland en Oekraïne niet in conflict waren geweest. "Normaal gesproken hebben we elk seizoen wel zes concerten staan."

'Niet verbonden met de Russisch Orthodoxe kerk'

Zelf had Katerberg de link tussen zijn koor en de oorlog die Vladimir Poetin in gang heeft gezet niet zo snel gelegd. "We zingen weliswaar Russische volksliederen als de Kalinka en het Volgalied, maar we zijn totaal niet verbonden met de Russisch Orthodoxe kerk", legt hij uit. Geen overbodige toelichting vindt Katerberg, aangezien patriarch Kirill van Moskou, de leider van de Russisch-orthodoxe kerk, de oorlog in Oekraïne verdedigt in zijn preken.

"Wij zingen Byzantijnse liederen. Dat doen we niet in het Russisch, maar in het Slavisch. Dat kun je vergelijken met de Oudhollandse taal uit de Statenbijbel uit de 17e eeuw. Die Oudhollandse taal spreken we nu niet meer, en zo moet je het Slavisch eigenlijk ook zien. Dat wordt ook amper meer gesproken, maar de Slavische liederen worden nog wel in de kerk gezongen. Het zijn gewoon prachtige, religieuze liederen, zonder een link met de Russisch Orthodoxe kerk", benadrukt Katerberg. "Sterker nog, om met ons mee te willen zingen hoef je niet eens gelovig te zijn."

Liederen wel gepast?

Los van het feit dat de concertagenda van het Byzantijns Koor Drenthe wat aan de lege kant is, kreeg het koor uit Beilen nog geen directe signalen dat hun liederen momenteel niet gewenst zijn. Dat gold al wel voor het Groninger Christelijk Mannenkoor Albatros uit Nieuwe Pekela, dat hetzelfde repertoire heeft als het Byzantijns Koor Drenthe. "Een van onze leden zingt daar ook en hij vertelde dat tijdens een recent optreden vriendelijk werd gevraagd of het Russische repertoire achterwege kon blijven. En ook enkele van onze eigen leden hebben zich al hardop afgevraagd of het zingen van Russische volksliederen nog wel gepast is", verzucht Katerberg.

Dat het Drentse koor niet wordt geboekt, hoeft niet te betekenen dat ze tot aan december niet optreden. "We kunnen zelf natuurlijk ook een concert organiseren", zegt Katerberg. De vraag of daar dan wel publiek op afkomt is echter ook een vraagstuk dat het koorbestuur bezighoudt. "Zo kijken wij met veel nieuwsgierigheid naar het concert dat op 18 april in Hoorn door twee Byzantijnse koren wordt gegeven, dat doen ze zelfs ten bate van Oekraïense oorlogsslachtoffers. Aan de hand van dat concert kunnen wij misschien inschatten wat wij zouden kunnen verwachten."

“Kort na de Tweede Wereldoorlog waren Duitse concerten vast ook niet populair"

Hans Katerberg - Voorzitter Byzantijns Koor Drenthe

De hele situatie rondom het koor dat hij zo liefheeft, houdt Katerberg bezig. "Ja, daar hoeven we niet moeilijk om te doen, al slaap ik er gelukkig nog niet slecht van", lacht hij.

"Maar ik snap de twijfels bij sommige mensen. Kort na de Tweede Wereldoorlog waren Duitse concerten vast ook niet populair. Maar", wil hij nog maar eens benadrukken, "het is een cultuur waar wij met ons koor voor staan en waaruit we putten. Dat staat los van politiek."

Ontroering

Hoewel de mening van de koorleden slechts een druppel op een gloeiende plaat is, hopen ze stuk voor stuk dat de oorlog in Oekraïne snel tot een einde komt. "Het brengt namelijk ook spanningen met zich mee", weet Katerberg. Zo sprak hij onlangs nog met een ex-lid van het koor, dat van Russische komaf is. "Hij vertelde hoe zijn familie in Rusland wordt overladen met nepnieuws, waardoor ze niet begrijpen wat er in Oekraïne écht allemaal aan de hand is. Zulke woordenwisselingen kunnen leiden tot familieproblemen."

Katerberg kan slechts hopen dat het in zijn mannenkoor snel weer alleen over de muziek gaat. "We hebben helaas wat leden verloren aan de gevolgen van corona en daarnaast hebben we twee jaar niet kunnen repeteren, daardoor is ons niveau wat achteruit gehold", klinkt het. Hij laat er desondanks geen misverstand over bestaan of de Slavische liederen nog wel de moeite waard zijn. "De muziek is zo ontroerend, daar kun je niks op tegen hebben", motiveert hij. "Luister het gewoon eens, dan raakt het je vanzelf."